Networking: xây quan hệ nghề nghiệp thật chất

Networking bị hiểu sai gần như ở mọi nơi. Người ta nghĩ đó là đi sự kiện, bắt tay nhiều người, xin danh thiếp, kết bạn trên LinkedIn rồi về. Vài tháng sau, khi cần một sự giúp đỡ, họ mở danh sách đó ra và nhận ra không ai nhớ mình là ai.

Bài này nói về cách xây một mạng lưới quan hệ nghề nghiệp thực sự có ích — và vì sao cách phổ biến lại thất bại.

Vì sao gom danh thiếp không hiệu quả

Một mối quan hệ nghề nghiệp chỉ tồn tại khi hai bên đều nhớ ra nhau trong một tình huống cụ thể. "Tôi biết một người rất giỏi về listing Amazon" — đó là một mối quan hệ có thật. "Tôi có 800 kết nối LinkedIn" — đó là một con số.

Vấn đề của cách gom danh thiếp nằm ở chỗ nó đảo ngược thứ tự. Nó bắt đầu bằng câu hỏi "người này giúp được gì cho tôi?" thay vì "tôi có gì đáng để người này nhớ?".

Người có kinh nghiệm nhận ra kiểu tiếp cận này rất nhanh. Họ đã gặp hàng chục người xin lời khuyên rồi biến mất ngay sau đó. Vì vậy họ dựng hàng rào. Và hàng rào đó chính là thứ khiến bạn thấy networking khó.

Mạng lưới của bạn không phải danh sách người bạn quen. Nó là danh sách người sẵn sàng bảo lãnh cho bạn khi bạn không có mặt trong phòng.

Nguyên tắc một: cho trước, và cho thứ có thật

Cách duy nhất để một người lạ nhớ bạn là bạn làm cho cuộc sống của họ dễ hơn một chút.

Bạn nghĩ mình chưa có gì để cho vì bạn còn trẻ, còn ít kinh nghiệm. Điều đó thường không đúng. Người mới luôn có thứ mà người cũ thiếu: thời gian, sự tò mò, và góc nhìn từ bên ngoài.

Những thứ có thể cho đi ngay từ hôm nay:

• Thông tin đúng lúc. Bạn đọc một báo cáo về thay đổi chính sách của một sàn, và bạn biết một người đang bán trên sàn đó. Gửi cho họ. Không kèm lời nhờ vả nào.
• Kết nối giữa hai người khác. Bạn biết A đang tìm nhà cung cấp, B đang tìm khách. Giới thiệu hai người với nhau. Cả hai sẽ nhớ bạn.
• Phản hồi thẳng thắn. Ai đó vừa ra mắt một sản phẩm hoặc viết một bài. Đọc kỹ, rồi nói một điều cụ thể — không phải "hay lắm anh", mà "phần mô tả này em thấy khó hiểu ở chỗ X".
• Sức lao động. Xung phong làm phần việc không ai muốn làm trong một dự án chung.

Điểm chung của bốn thứ trên: chúng đều tốn công của bạn và có ích thật cho người kia. Không có đường tắt.

Nguyên tắc hai: xây từ công việc, không từ sự kiện

Mối quan hệ nghề nghiệp mạnh nhất gần như luôn hình thành trong lúc làm việc cùng nhau, không phải trong lúc uống cà phê.

Lý do đơn giản. Khi làm việc chung, người ta thấy được ba thứ mà một cuộc trò chuyện không bao giờ cho thấy: bạn làm được gì, bạn xử lý khó khăn ra sao, và bạn có giữ lời không. Đó là ba thứ quyết định người ta có giới thiệu bạn cho người khác hay không.

Vì vậy, thứ tự đúng là: làm việc tốt → được nhận ra → mạng lưới tự lớn. Không phải: đi networking → có quan hệ → có cơ hội.

Điều này có một hệ quả thực tế. Nơi làm việc của bạn chính là nơi networking hiệu quả nhất. Đồng nghiệp hôm nay là người sẽ giới thiệu bạn năm năm nữa. Đối tác, nhà cung cấp, người bạn phỏng vấn — tất cả đều là mạng lưới. Bạn không cần đi đâu xa để bắt đầu.

Nguyên tắc ba: giữ liên lạc bằng giá trị, không bằng lời hỏi thăm

Đây là chỗ hầu hết mọi người dừng lại. Gặp một lần, thấy hợp, rồi im lặng sáu tháng. Đến khi cần thì nhắn "chào anh, dạo này anh khỏe không ạ" — và cả hai đều biết câu tiếp theo là gì.

Cách làm khác: giữ liên lạc bằng cách gửi những thứ có ích, không thường xuyên nhưng đều đặn.

Một cách đơn giản và thực tế:

1. Ghi lại. Sau mỗi lần gặp một người đáng nhớ, viết vài dòng: họ đang làm gì, đang gặp vấn đề gì, quan tâm điều gì. Trí nhớ sẽ phản bội bạn; ghi chép thì không.
2. Chờ đúng dịp. Khi bạn gặp thứ liên quan đến vấn đề của họ, gửi. Có thể là một bài viết, một công cụ, một cái tên.
3. Không xin gì trong lần đầu. Và cũng không trong lần thứ hai.
4. Khi cần giúp, hỏi thẳng và cụ thể. "Anh có thể giới thiệu em với một người làm về X không?" tốt hơn nhiều so với "anh có cơ hội nào cho em không?".

Ba bốn lần chạm có giá trị trong hai năm đủ để xây một mối quan hệ thật. Ba mươi lần thả tim trên LinkedIn thì không.

Nguyên tắc bốn: danh tiếng đi trước bạn

Trong một ngành đủ hẹp — và ecommerce xuyên biên giới ở Việt Nam vẫn còn khá hẹp — mọi người đều biết nhau qua một hoặc hai người trung gian. Điều đó có nghĩa là danh tiếng của bạn di chuyển nhanh hơn bạn.

Người trả deadline đúng hạn, người nói không khi không làm được, người không nói xấu công ty cũ — những điều đó được ghi nhớ. Người ngược lại cũng vậy.

Đây là phần networking mà không ai dạy trong các buổi workshop: cách bạn kết thúc một mối quan hệ quan trọng không kém cách bạn bắt đầu nó. Rời một công ty tử tế, bàn giao đầy đủ, không đốt cầu — đó là một khoản đầu tư dài hạn.

Networking không thay được năng lực

Cần nói thẳng điều này để tránh hiểu lầm.

Mạng lưới mở cửa cho bạn. Nó không giữ bạn ở lại phòng. Một lời giới thiệu tốt đưa bạn tới buổi phỏng vấn; nó không giúp bạn qua được buổi phỏng vấn đó.

Vì vậy thứ tự ưu tiên vẫn là: giỏi việc trước, rồi để mạng lưới khuếch đại điều đó. Người giỏi mà không ai biết thì thiệt thòi. Người được nhiều người biết mà không giỏi thì chỉ thiệt thòi chậm hơn một chút.

Ở Equarus, chúng tôi tuyển người theo văn hóa trước, kỹ năng sau — nhưng "văn hóa" ở đây không phải sự dễ chịu trong giao tiếp. Nó là bốn giá trị cụ thể được kiểm chứng qua công việc thật. Culture fit first giải thích chúng tôi kiểm chứng bằng cách nào.

Bắt đầu từ đâu

Nếu bạn đang ở đầu sự nghiệp và thấy mình không có mạng lưới nào, hãy làm ba việc.

Chọn một môi trường có nhiều người giỏi hơn bạn. Mạng lưới đầu tiên và quan trọng nhất của bạn là những người bạn làm việc cùng mỗi ngày.

Làm việc của mình đủ tốt để người khác muốn nhắc tên bạn. Đây là phần chiếm phần lớn công sức và không có cách nào rút ngắn.

Và chia sẻ những gì bạn học được. Người cho đi kiến thức luôn được nhớ tới lâu hơn người tích trữ nó — đó cũng là tinh thần builder (người kiến tạo) mà chúng tôi theo đuổi. Bốn giá trị cốt lõi trong công việc hằng ngày nói kỹ hơn về điều này.

Nếu bạn muốn xây mạng lưới của mình giữa những người đang tự tay dựng thương hiệu global, con đường sự nghiệp tại Equarus là một chỗ tốt để bắt đầu.