Tìm phong cách lãnh đạo của riêng bạn

Nhiều người trẻ hình dung lãnh đạo là một khuôn mẫu duy nhất: người nói to, quyết đoán, đứng trước dẫn đường. Rồi họ thấy mình không giống khuôn đó, và kết luận mình không hợp làm lãnh đạo. Kết luận đó thường sai. Lãnh đạo không có một phong cách đúng. Bài này đi qua vài phong cách phổ biến, cách chọn theo tình huống, và cách tìm ra cách dẫn dắt hợp với chính con người bạn.

Không có một phong cách "đúng"

Hãy bắt đầu bằng việc gỡ một hiểu lầm. Người dẫn dắt giỏi không cùng một kiểu. Có người truyền cảm hứng bằng tầm nhìn, có người bằng sự điềm tĩnh và lắng nghe. Có người dẫn bằng lời, có người dẫn bằng việc.

Điều họ có chung không phải một tính cách, mà một kết quả: họ giúp người quanh mình làm tốt hơn khả năng tự thân. Cách họ đạt điều đó thì mỗi người một khác. Vì vậy câu hỏi đúng không phải "phong cách nào tốt nhất", mà "phong cách nào hợp với mình, và hợp với tình huống này".

Vài phong cách lãnh đạo phổ biến

Các nhà nghiên cứu đã mô tả nhiều phong cách lãnh đạo. Dưới đây là vài phong cách hay gặp, mỗi cái mạnh ở một hoàn cảnh:

• Định hướng tầm nhìn (visionary): vẽ ra một đích đến rõ ràng và truyền cảm hứng để mọi người cùng đi. Hợp khi đội cần một hướng chung, nhất là lúc mọi thứ còn mơ hồ.
• Huấn luyện (coaching): tập trung phát triển từng người, kiên nhẫn chỉ dẫn để họ tự giỏi lên. Hợp khi đội trẻ, đang học, cần lớn lên.
• Lắng nghe, cùng quyết (democratic): thu ý kiến nhiều bên trước khi chốt. Hợp khi cần sự đồng thuận, hoặc khi người dẫn không nắm hết thông tin bằng đội.
• Nêu gương (pacesetting): tự đặt chuẩn cao và làm mẫu bằng chính mình. Hợp với đội đã giỏi và tự chủ, nhưng dễ làm đội yếu đuối sức nếu lạm dụng.
• Chỉ đạo (directive): ra quyết định nhanh, dứt khoát, ít bàn. Hợp trong khủng hoảng cần phản ứng gấp, nhưng gây ngột ngạt nếu dùng làm cách mặc định.
• Phục vụ (servant leadership): đặt việc gỡ rào cản cho đội lên trước cái tôi của người dẫn. Hợp khi mục tiêu là để đội tự tỏa sáng.

Đây không phải sáu chiếc hộp tách biệt. Một người có thể pha nhiều phong cách. Điểm mấu chốt là biết mình đang dùng cái nào, và vì sao.

Chọn theo tình huống, không theo công thức

Người dẫn dắt giỏi hiếm khi trung thành với một phong cách duy nhất. Họ đổi cách theo tình huống và theo người trước mặt. Ý này chính là lãnh đạo tùy tình huống (situational leadership): không có cách tốt nhất tuyệt đối, chỉ có cách phù hợp nhất với hoàn cảnh cụ thể.

Cùng một người dẫn, khi làm việc với một bạn mới chưa vững, có thể cần chỉ dẫn cụ thể và sát sao. Cũng người đó, khi làm việc với một đồng nghiệp đã dày dạn, nên lùi lại, giao quyền và chỉ hỗ trợ khi được nhờ. Áp một phong cách cứng lên mọi tình huống là nguồn gốc của phần lớn thất bại trong quản lý: quá sát với người đã giỏi thì làm họ ngột; quá buông với người còn non thì bỏ rơi họ.

Người dẫn dắt giỏi không có một phong cách. Họ có một bộ công cụ, và biết lúc nào rút cái nào ra.

Đọc đúng tình huống — người này cần gì, lúc này cần gì — quan trọng hơn thuộc lòng tên các phong cách.

Chọn theo con người thật của bạn

Có một giới hạn cho việc "đổi phong cách theo tình huống": bạn không thể diễn một con người không phải mình trong thời gian dài. Người khác cảm được sự giả tạo, và chính bạn cũng kiệt sức vì phải diễn.

Vì vậy, song song với việc học nhiều phong cách, hãy tìm cái nền hợp với con người thật của bạn. Nếu bạn vốn điềm tĩnh và lắng nghe, sức mạnh của bạn có thể là phong cách huấn luyện hay phục vụ, không phải chỉ đạo ồn ào. Nếu bạn vốn quyết liệt và giàu năng lượng, bạn có thể dẫn tốt bằng tầm nhìn và nêu gương.

Lãnh đạo bền vững là xây trên điểm mạnh sẵn có của mình, rồi bù đắp điểm yếu bằng cách học có chọn lọc — không phải cố biến thành một người hoàn toàn khác. Phong cách tốt nhất cho bạn là phong cách bạn có thể giữ được lâu dài mà vẫn là chính mình.

Lãnh đạo ở nơi không phân cấp cứng

Ở một công ty vận hành tinh gọn như Equarus, có một điểm cần nói thẳng: bạn không cần một chức danh để lãnh đạo.

Khi tổ chức không phân cấp cứng nhắc, ảnh hưởng không đến từ vị trí trên sơ đồ, mà từ giá trị thực bạn tạo ra và niềm tin bạn gây dựng. Một người chưa quản ai vẫn có thể dẫn dắt: bằng cách chủ động nhận một việc khó, làm nó tốt, và kéo người khác cùng làm. Vai trò dẫn dắt ở đây thuộc về người chứng minh được tầm ảnh hưởng, không thuộc về người ở lâu nhất.

Đây cũng là lý do lộ trình từ fresher đến đồng sở hữu thương hiệu trên Brand Track là một hành trình lãnh đạo, dù nó không bắt đầu bằng một chức danh quản lý. Bạn tập dẫn dắt từ chính công việc, trước khi có ai gọi bạn là "sếp".

Làm sao để tìm ra phong cách của mình

Phong cách lãnh đạo không tìm thấy bằng cách đọc, mà bằng cách làm và nhìn lại. Vài cách thực tế:

1. Nhận việc có cơ hội dẫn dắt, dù nhỏ: dẫn một dự án, kèm một bạn mới, chủ trì một buổi họp. Bạn chỉ biết mình dẫn kiểu gì khi thực sự dẫn.
2. Xin phản hồi thẳng thắn: người làm cùng bạn cảm nhận thế nào? Họ thấy được hỗ trợ hay bị lấn? Phản hồi là tấm gương bạn không tự soi được.
3. Thử và điều chỉnh: coi mỗi lần dẫn dắt là một thử nghiệm. Cách nào hiệu quả thì giữ, cách nào không thì đổi — tinh thần dám thử nghiệm và chấp nhận sai áp dụng cho cả việc học lãnh đạo.
4. Nhìn lại đều đặn: dành thời gian tự soi mình dẫn dắt ra sao trong tuần, tháng vừa qua. Nhịp nhìn lại định kỳ, như nhịp review tuần, tháng, quý, là chỗ tốt để rút bài học đó.

Cùng xây

Không có một phong cách lãnh đạo đúng cho tất cả. Có phong cách hợp tình huống này, phong cách hợp con người kia, và một bộ công cụ càng rộng thì bạn càng dẫn được nhiều hoàn cảnh. Việc của bạn không phải trở thành một khuôn mẫu, mà là tìm ra cách dẫn dắt vừa hiệu quả vừa thật với chính mình.

Nếu bạn muốn một nơi để tập dẫn dắt từ chính công việc — nơi ảnh hưởng đến từ giá trị bạn tạo ra, không từ thâm niên — hãy xem con đường sự nghiệp tại Equarus, rồi ghé các vị trí đang tuyển.