Xây người kế nhiệm cho chính vị trí bạn

Có một nỗi sợ âm thầm ở nhiều nơi làm việc: nếu tôi dạy hết cho người khác, họ sẽ thay tôi. Nên người ta giữ kín, ôm việc, biến mình thành người duy nhất biết cách. Ở một công ty tăng trưởng, lối nghĩ đó phản tác dụng. Người leader giỏi làm ngược lại: họ chủ động xây một người có thể thay chính mình. Bài viết này giải thích vì sao đó không phải sự hy sinh, mà là cách phát triển nhanh nhất — cho cả tổ chức và cho bản thân bạn.

Nghịch lý: giữ ghế thì kẹt ở ghế

Hãy hình dung một người làm rất tốt vai trò của mình, và là người duy nhất làm được. Nghe như một vị trí an toàn. Thực ra đó là một cái bẫy.

Vì không ai khác đảm đương được việc của họ, họ không thể được giao việc mới. Công ty không dám để họ đi khỏi chỗ đang đứng, vì chỗ đó sẽ trống. Họ trở thành nút thắt cổ chai (bottleneck — điểm nghẽn khiến cả dòng công việc chậm lại) của chính sự nghiệp mình. Càng không thể thay thế, họ càng bị khóa vào đúng vị trí hiện tại.

Người xây được người kế nhiệm thì ngược lại. Khi có người sẵn sàng tiếp quản, họ rảnh tay để nhận việc lớn hơn. Nghịch lý là ở đó: bạn phải để người khác làm được việc của mình, thì mình mới đi tiếp được.

Bạn không được thăng tiến vì làm tốt việc hiện tại. Bạn được thăng tiến khi có người khác làm được việc hiện tại của bạn.

Vì sao tổ chức cần điều này

Ở góc độ công ty, một vị trí chỉ một người biết làm là một rủi ro.

Nếu người đó nghỉ, ốm, hay chuyển việc, cả một mảng khựng lại. Kiến thức nằm trong đầu một người là kiến thức mong manh. Một tổ chức khỏe mạnh là tổ chức mà không mắt xích nào là điểm chết — mỗi vai trò quan trọng đều có người kế cận.

Với một công ty đang lớn nhanh, nhu cầu này còn gấp hơn. Liên tục có mảng mới mở ra cần người dẫn dắt. Nếu mọi leader đều ôm chặt vị trí cũ, sẽ không ai rảnh để cầm việc mới. Xây người kế nhiệm chính là cách một tổ chức tạo ra đủ người lãnh đạo cho tốc độ tăng trưởng của mình. Trên Brand Track, điều này càng rõ: một người muốn tiến tới làm chủ một thương hiệu phải để lại phía sau một đội có thể vận hành thứ mình từng cầm.

Vì sao chính bạn cũng cần nó

Ngoài lợi ích cho công ty, xây người kế nhiệm là khoản đầu tư tốt nhất cho chính bạn. Có ba lý do.

Thứ nhất, nó mở khóa bước tiến của bạn. Như đã nói, bạn khó đi lên nếu chỗ cũ chưa có người thay.

Thứ hai, nó nhân giá trị bạn tạo ra. Một người tự làm chỉ tạo ra kết quả của một người. Một người đào tạo được năm người giỏi tạo ra kết quả của cả một đội. Đây là khác biệt giữa đóng góp bằng đôi tay và đóng góp bằng khả năng nâng người khác lên.

Thứ ba, nó là một kỹ năng lãnh đạo được nhìn vào. Khả năng phát triển người khác là một trong những dấu hiệu rõ nhất của một người sẵn sàng cho vai trò lớn hơn. Không ai được tin giao một đội lớn nếu chưa từng giúp một người nào đó giỏi lên.

Xây người kế nhiệm thế nào

Đây không phải chuyện dạy vài buổi rồi xong. Nó là cách bạn làm việc hằng ngày.

• Giao quyền sở hữu thật, không chỉ giao việc vặt. Đưa cho người ta một mảng có kết quả rõ ràng để chịu trách nhiệm, không phải những việc lẻ tẻ. Người ta chỉ lớn khi thực sự làm chủ một thứ gì đó.
• Hệ thống hóa thứ trong đầu bạn. Viết ra cách làm, dựng quy trình, để kiến thức không bị nhốt trong một người. Đây cũng chính là tư duy builder (người kiến tạo hệ thống, không chỉ vận hành nó).
• Kèm cặp qua họp 1-1. Những buổi trò chuyện riêng định kỳ là nơi bạn coaching, gỡ vướng, và trao lại kinh nghiệm. Xem vai trò của họp 1-1.
• Cho phép sai trong vùng an toàn. Người ta học nhanh nhất khi được tự quyết và tự chịu, kể cả khi vấp. Che chắn quá mức thì không ai trưởng thành.
• Trao lại công trạng. Khi người bạn kèm làm tốt, hãy để họ được ghi nhận. Sự hào phóng đó vừa giữ người, vừa chứng minh bạn là người nâng đội lên.

Đây là tư duy builder, và nó được đo

Xây người kế nhiệm là một biểu hiện cụ thể của giá trị Builder: bạn không chỉ vận hành phần việc của mình, bạn xây cả hệ thống và con người quanh nó. Người dừng ở "tôi đã làm xong phần của tôi" tạo ra giá trị của một người. Người xây được đội tạo ra giá trị lớn hơn nhiều.

Và vì Equarus đo con người bằng impact (giá trị thực tạo ra) chứ không bằng thâm niên, khả năng nâng người khác lên được tính vào đó. Một leader làm cả đội mạnh lên tạo ra impact lớn hơn một cá nhân giỏi nhưng đơn độc. Bốn giá trị cốt lõi định hình cách nhìn này — xem bốn giá trị trong công việc hằng ngày.

Có một hệ quả dễ chịu: khi mỗi người đều đang xây người kế nhiệm, cả tổ chức có một lớp lãnh đạo dày lên theo thời gian, thay vì phụ thuộc vào vài cá nhân không thể thay thế.

Cùng xây

Đào tạo người thay thế mình nghe như tự loại bỏ bản thân. Thực tế ngược lại: đó là cách bạn tự giải phóng để đi xa hơn, và là cách tổ chức có đủ người dẫn dắt cho tham vọng của mình. Người giữ chặt sẽ kẹt lại; người trao đi sẽ tiến lên.

Nếu bạn muốn một nơi mà phát triển người khác được coi là một phần của việc phát triển chính mình, hãy xem con đường sự nghiệp tại Equarus và các vị trí đang tuyển. Chúng ta cùng xây.